Tasarımcı: Paulina Dominik, Katarzyna Papież, Michael Połczyński

Parçalanmış Lehistan topraklarında 1830 – 1831 yıllarındaki Rusya karşıtı Kasım Ayaklanması’ndan sonra Osmanlı Imparatorluğu, Polonyalı siyasi mülteciler için başlıca istikametlerden biri olmuştur. Ortak düşmanları olan Ruslara karşı bağımsızlık mücadelelerinde Osmanlı devlet adamlarının desteğini uman Polonyalılar, İstanbul’u Paris’ten sonra siyasi göçlerinin en önemli merkezine dönüştürmüşlerdir. Burada en dikkat çeken konu Polonyalı mültecilerin yalnız Polonya’nın bağımsızlığını hedefleyen faaliyetlerle meşgul olmamaları, aynı zamanda Osmanlı’nın modernleşme reformlarına da katılmalarıdır. Senelerce Osmanlı’nın modernleşmesinde aktif olarak yer alan Polonyalılar; Osmanlı’da ordu, yönetim, diplomasi, istihbarat, gazetecilik, yol ve telgraf inşası, sağlık hizmetleri ve tarım alanlarının gelişimine katkıda bulunmuşlardır.

Bu harita 19. yüzyıl İstanbul’unda Polonyalı’ların kendine özgü hayatlarını keşfetmektedir. Mültecilerin hatıratları Polonyalıların müdavimleri olduğu kafeler, kantinler ve kervansaraylardan söz etmektedir. Yazarlar, o dönemde kozmopolit Pera’nın her köşesinde (günümüz İstiklal Caddesi’nde) Lehçe duymanın mümkün olduğunu söylemektedirler. Harita, kullanıcıyı Osmanlı İstanbul’undaki Polonyalı mültecilerin izini sürerek sanal bir tura götürmekte ve Osmanlı başkentine yeniden bakmaya davet etmektedir.

Anadolu Yakası

Polonyalı mültecilerin çoğu, Osmanlı başkentinin siyasi ve ticari merkezi olan Avrupa yakasında kalmışsalar da Anadolu yakasında da bize faaliyetlerini hatırlatan birkaç yer bulmamız mümkündür. 

1863 Ocak Ayaklanması’nın lideri olan ordu komutanı Marian Langiewicz (1826 – 1887) yıllarca Kadıköy’de yaşıyor ve Osmanlılar arasında Langi Bey olarak biliniyordu. Langiewicz, İstanbul’daki Polonyalıların hayatına katılmamayı tercih etmiş ve İngiliz Susanne Berry ile evlenmiştir. Ölümünden sonra Haydarpaşa İngiliz Mezarlığı’nda gömülmüştür.

Üsküdar’da Osmanlı’da Hotel Lambert’in temsilcisi olan Michał Czaykowski’nin çiftliği bulunuyordu. Padişah, Osmanlı ordusunda hizmetleri için Czaykowski’ye bu çiftliği vermiştir.

Adalet Bakanlığı müşaviri olarak II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı adalet sistemini düzeltici projeler hazırlayan Leon Ostroróg (1867 – 1932) Kandilli’de yaşıyordu. Osmanlı hükümeti için çalıştığı sırada Kandilli’de yalı satın almıştır. Leon ve eşi zamanlarında yalı, Türklerle Fransızları’nın karşılaşma ve buluşma yeri haline gelmiştir. Yalının müdavimleri arasında Pierre Loti, Claude Farrère, Yahya Kemal ve Abdülhak Hamid gibi kayda değer yazarlar ve şairler bulunmaktadır. Cumhuriyet döneminde Yalı, Leon’un oğlu olan Jean Ostroróg döneminde de Fransızların ve İstanbul sanatçıların bir tür karşılaşma ve buluşma yeri niteliğini sürdürmüştür. Şu an Ostroroglar’ın yalısı Rahmi Koç’a aittir.


14. yüzyılda yapılan Anadolu Hisarı
(kaynak: Atatürk Kitaplığı)
Üsküdar Sahili
(kaynak: Atatürk Kitaplığı)



No comments:

Post a Comment